Dostępne zagadnienia z Etyki biznesu

Istnieją dwa aspekty działalności gospodarczej, które wywołują niepokoje:

1. konkurencyjna natura życia gospodarczego – pozorna nieustająca potrzeba okpienia innych, która może wydawać się nie do pogodzenia z wymaganiami sprawiedliwości i człowieczeństwa

2. współudział biznesu w zachęcaniu do konsumeryzmu i życia światowego, co może się wydawać nie do pogodzenia z wymaganiami umiarkowania

Współzawodnictwo w interesach

Działanie na szkodę konkurencji nie jest tylko marginesową cechą życia gospodarczego; musi ono być celem. Chodzi tu przecież o śledzenie poczynań przeciwnika, wyszukiwanie i wykorzystywanie jego słabych punktów.

Nieuchronnie jednak sukcesy ludzi biznesu są niepowodzeniami innych.

Zarówno człowieczeństwo, jak i poczucie sprawiedliwości mogą się wydawać przeszkodami w procesie nastawionego na zysk, ostrego współzawodnictwa. Człowieczeństwo wymaga współczucia tam, gdzie jest ono na miejscu. Współczujący nie triumfują z powodu niepowodzeń innych ani nie są wobec nich obojętni – raczej próbują im zapobiegać lub łagodzić je. Ci, którzy mają poczucie sprawiedliwości uznają żądania słabych, aby ich nie wykorzystywać i nigdy nie używają w tym celu swojej siły.

Konsumeryzm

Umiarkowanie, w tradycyjnym rozumieniu, dotyczy umiaru w zaspokajaniu żądz cielesnych, który to umiar ma wskazywać na niewielkie znaczenie zaspokojenia tych żądz dla dobrego życia.

Upodobanie do doczesności potraktujemy jako aspekt braku umiarkowania. Z tego samego powodu będzie ono wadą.

Ci, którzy angażują się w działalność gospodarczą, są szczególnie podatni na pokusy życia doczesnego, ponieważ poświęcają się po prostu robieniu pieniędzy, a ponadto nakazy rynku wymagają od nich, aby niezależnie od zysku, jakie uda im się osiągnąć, nie spoczywali na laurach, ale starali się nieustannie o jeszcze większe profity.

Człowieczeństwo

Człowieczeństwo definiuje się jako dyspozycje do współczującego i rozsądnego reagowania na radości, smutki, powodzenia i niepowodzenia innych.

Ta dyspozycja składa się np. z: uprzejmości, życzliwości, litości, szczodrości. Pozostaje ona w opozycji do takich wad jak: okrucieństwo, nikczemność i złośliwość.

Człowieczeństwo jest świeckim odpowiednikiem teologicznej cnoty miłosierdzia.

Obowiązek miłosierdzia mamy wobec wszystkich zasługujących na współczucie, którym jesteśmy w stanie pomóc.

Zatem mimo, że człowieczeństwo jest obowiązkiem nie tylko wobec naszych przyjaciół, ci, którym nasze człowieczeństwo przynosi korzyść, otrzymują coś więcej niż to, co im się należy.

Obowiązki, zarówno człowieczeństwa, jak i przyjaźni, są obowiązkami niedoskonałymi. Obowiązki niedoskonałe wiążą nas w sposób otwarty i nieokreślony; dopuszczają pewną dowolność w wyborze sposobów działania i nie są w jakiś prosty sposób możliwe do całkowitego spełnienia. W przeciwieństwie do nich obowiązki doskonałe wiążą konkretny i w pełni określony sposób. Są również w prosty sposób możliwe do spełnienia. Przykład: obowiązek niedoskonały – opieka rodziców nad dzieckiem, obowiązek doskonały – zabronienie krzywoprzysięstwa w sądzie.

Ponieważ obowiązki człowieczeństwa są obowiązkami niedoskonałymi – dopuszczają pewną swobodę, co do tego, jak i kiedy będziemy je spełniać – a także ponieważ nie mamy ich wobec określonych jednostek, to być może moglibyśmy usunąć to rzekome napięcie pomiędzy prowadzeniem interesów a sumiennym wykazywaniem się cnotą człowieczeństwa.

Współzawodniczymy ze sobą nie tylko w interesach, ale i w sporcie, w zabawie, w zalotach. Żadna z tych form współzawodnictwa nie jest nie do przyjęcia dla tych, którzy posiedli cnotę człowieczeństwa. Posiadanie jej nie powstrzymuje ludzi od poszukiwania korzyści we wzajemnych stosunkach ani od traktowania się nawzajem w „niemiły” sposób, może jednak wpływać na to, jak będą to robić.

Sprawiedliwość

Sprawiedliwość może być przeszkodą dla ostrego współzawodnictwa w handlu w tym sensie, że ci, którzy mają poczucie sprawiedliwości, będą uznawać zasadność pewnych roszczeń słabszych, którzy nie chcą być wykorzystywani, i gardzić użyciem siły na ich szkodę. Tymczasem „przedsiębiorczy” ludzie handlu posiadają przede wszystkim umiejętność wykorzystywania słabości konkurenta.

Sprawiedliwość jest dyspozycją charakteru, która wiąże naszą wolę z utrzymywaniem w mocy i poszanowaniem tych ograniczeń. Byś sprawiedliwym znaczy uznawać je i stosować się do nich w praktyce. Jeśli nie posiadamy tej cnoty, gotowi jesteśmy użyć siły lub oszustwa, aby odnieść korzyść, a kiedy powstrzymujemy się od tego, to tylko w obawie przed represjami lub innymi niedogodnościami, które mogłyby z tego dla nas wyniknąć.

To, czy trudno jest zachęcić do obowiązków sprawiedliwości w obliczu ostrego współzawodnictwa o zyski, zależy częściowo od tego, co te obowiązki obejmują.

Umiarkowanie

Jest to cnota dająca się pogodzić z pewnym upodobaniem do doczesności – przywiązaniem do chwilowych przyjemności, rozrywek i uciech, które pojawiają się w życiu. Według Arystotelesa, człowiek umiarkowany poszukuje przyjemności cielesnych tylko „we właściwej mierze, nie bardziej niż trzeba, nie wtedy, kiedy nie trzeba, ani w ogóle w żaden niewłaściwy sposób. Pragnie natomiast w sposób umiarkowany i właściwy wszystkich rzeczy przyjemnych, które przyczyniają się do zdrowia i dobrego samopoczucia, a także innych przyjemności, o ile nie stanowią przeszkody w osiągnięciu wspomnianych właśnie lub nie są niezgodne z tym, co moralnie piękne, i nie przekraczają jego środków majątkowych.

Według Arystotelesa umiarkowanie nie polega tylko na opanowaniu w obliczu przyjemności cielesnych, ale również na kierowaniu się rozsądną oceną w sprawie miejsca, jakie przyznajemy im w naszym życiu.

Istnieją takie rodzaje działalności gospodarczej, które w szczególny sposób przeszkadzają zachowaniu cnoty umiarkowania. Zauważyliśmy, iż choć prawdą jest, że posiadanie bogactwa może wystawiać cnotę umiarkowania na próbę, to bogactwo niekoniecznie musi być związane z działalnością gospodarczą – nie jest również prawdą, że przypada ono w udziale tym wszystkim, którym powiodło się w interesach.

Można pomyśleć, że wielu ludzi interesów, którzy osobiście nie są przesadnie zainteresowani uciechami tego świata, jest mimo to uwikłanych w zachęcanie innych do wystawnego życia, a zatem do braku umiarkowania. Związek pomiędzy byciem samemu umiarkowanym a posiadaniem dodatkowej troski, takiej mianowicie, aby inni również byli umiarkowani, nie jest wcale oczywisty – jeżeli w ogóle istnieje; w odróżnieniu od związku pomiędzy byciem samemu sprawiedliwym a dbaniem o to, aby inni byli również sprawiedliwi.

Jak godzić karierę w biznesie i życiu zawodowym z cnotami moralnymi?

Jest prawdą, że ci, którzy posiadają cnoty moralne, są w szczególny sposób ograniczeni. Nie mogą wykorzystywać pewnych sytuacji, które ludzie pozbawieni skrupułów wykorzystaliby z pewnością: sprawiedliwi nie kłamią i nie oszukują; współczujący odrzucają pomysły, które mogłyby doprowadzić innych do ruiny finansowej; umiarkowani nie promują towarów, które mogłyby spowodować niebezpieczne uzależnienie. Nie mamy jednak żadnego powodu, aby przypuszczać, że te ograniczenia nie dotyczą ludzi, którzy nie zajmują się interesami, a również posiadają te cnoty, np. pracowników służby zdrowia lub szkolnictwa. Uczciwe poinformowanie pacjentów o ich stanie zdrowia i prognozach na przyszłość zabiera dużo więcej czasu niż gładkie zapewnienie, że wszystko będzie dobrze – czasu, który można by poświęcić innym pacjentom. Podobnie jest w przypadku kontaktów ze studentami.